Maria Konopnicka – biografia, wiersze, twórczość
Maria Konopnicka (1842-1910), urodziła się w Suwałkach. Tworzyła nowele i poezje, w tym popularne utwory dla dzieci. Była również aktywna jako redaktor, publicysta i krytyk literacki. Jej najbardziej znany pseudonim to Jan Sawa.
Debiutowała w piśmie Kaliszanin wierszem Zimowy poranek (1870). Kaliszowi poświęciła jeszcze trzy utwory (dwa o tytule Kaliszowi oraz Memu miastu).
Od roku 1877 mieszkała w Warszawie. W stolicy Królestwa Polskiego związała się z kręgami inteligencji liberalnej, m.in. współredagowała pismo dla kobiet Świt. Współpracowała również z tygodnikiem Bluszcz. Stała się również honorowym członkiem Towarzystwa Szkoły Ludowej. Lata 90. to przede wszystkim podróże po krajach Europy zachodniej. W roku 1903 Konopnicka osiadła w dworku – darze od narodu – położonym w Żarnowcu w pobliżu podkarpackiego Krosna. Mieszkała tam wspólnie z Marią Dulębianką – malarką i pisarką, która miała w dworku pracownię.
Ogłaszała również prace historyczno- literackie (Mickiewicz, jego życie i duch z r. 1899, Trzy studia z r. 1902). Ukazywały się ponadto jej szkice krytyczne i przekłady. W latach 70. XX wieku wydano jej listy w czterech tomach.
Liryka patriotyczna i społeczna, wskazująca m.in. na niepowodzenia programu i agitacji pozytywistycznej (Wolny najmita, W piwnicznej izbie, Jaś nie doczekał), przyniosła jej wielki autorytet i popularność, utrzymującą się w pewnej mierze do dziś. W latach 1881-1896 ukazywały się jej Poezje. Cykl liryki W górach opublikował wcześniej Tygodnik Ilustrowany. Znane i często wznawiane O krasnoludkach i sierotce Marysi ukazało się drukiem w roku 1896.
W roku 1890 Konopnicka opublikowała również ważne społecznie nowele Mendel Gdański, Dym oraz Miłosierdzie gminy, wykorzystujące również perspektywę psychologiczną. Tym bardziej cenny jest brak tendencyjności wraz z precyzyjną konstrukcją fabuły i wypowiedzi bohaterów. Konopnicką, początkowo inspirującą się Bolesławem Prusem i Elizą Orzeszkową, zalicza się do czołowych twórców polskiej nowelistyki (zbiory Cztery Nowele, Na drodze, Nowele, Ludzie i rzeczy).
Za bardzo duże osiągnięcie poetyckie Marii Konopnickiej filologia uznaje lirykę o tematyce ludowej i wiejskiej. Utwory te opierają się na kulturze współczesnego Poetce stanu chłopskiego (por. Reymont, Wyspiański), stąd i wyrazista kreacja chłopskiego narratora (A jak poszedł król na wojnę, Wsiałem ci ja w czarną rolę).
Skierowany przeciwko polityce administracji niemieckiej na terenie dzielnicy pruskiej wiersz Rota wydano w roku 1908 w piśmie Gwiazdka Cieszyńska. Bezpośrednią przyczyną jego napisania było prześladowanie przez władze dzieci we Wrześni w l. 1901-1902 oraz wdrażanie ustaw wywłaszczeniowych.
Poprzedzony gromadzeniem licznych materiałów i pracą studyjną Konopnickiej poemat o dziejach polskich chłopów – emigrantów – osiedlających się w Ameryce Łacińskiej Pan Balcer w Brazylii ukazał się w roku śmierci Poetki, która zmarła lecząc się w lwowskim sanatorium. Pochowano ją na Cmentarzu Łyczakowskim, w Panteonie Wielkich Lwowian. Pogrzeb stał się, mimo zakazu pochówku katolickiego wydanego w myśl prawa kanonicznego przez arcybiskupa Józefa Bilczewskiego, wielką manifestacją uczuć patriotycznych – wzięło w nim udział ok. 50 000 ludzi.
Lata młodości
Maria Stanisława Konopnicka, de domo Wasiłowska, urodziła się 23 V 1842 roku w Suwałkach, zmarła zaś 8 X 1910 roku we Lwowie. Tworzyła poezje i nowele, zajmowała się również publicystyką, przekładami i krytyką literacką. Jest powszechnie znana, zwłaszcza jako pisarz dziecięcy, uchodzi za jedną z najwybitniejszych polskich pisarek. Posługiwała się wieloma kryptonimami i pseudonimami (M.K., K., Ko-mar, Jan Sawa, Maro, Jan Waręż, Humanis, Ursus, Mieczysław Pazurek).
Rodzice Marii to Józef Wasiłowski i Scholastyka z Turskich. Pierwsze lata swojego życia Konopnicka spędziła w Suwałkach, a w 1849 roku, w wieku siedmiu lat, przeniosła się wraz z rodzicami do Kalisza, gdzie zamieszkali w pałacu Puchalskich. Pięć lat później matka Marii zmarła, pozostawiając dziewczynkę pod opieką ojca. Ojciec był obrońcą Prokuratorii Generalnej i adwokatem w Trybunale Cywilnym, żywo interesował się literaturą, angażując się przy tym w formację intelektualną i wychowanie córek. Brat, Jan, student politechniki w Liege, poległ w bitwie pod Krzwosądzem 19 lutego 1863 roku. Podczas edukacji na pensji Sakramentek w Warszawie (1855-1856), Konopnicka spotkała Elizę Pawłowską (Orzeszkową), z którą przyjaźniła się do śmierci.
W roku 1862 poślubiła dość zamożnego ziemianina Józefa Konopnickiego herbu Jastrzębiec i zamieszkała w jego rodzinnym majątku Bronów pod Łęczycą. W roku 1863, w sytuacji zagrożenia męża represjami władz rosyjskich, wyjechali do Drezna. Po powrocie do kraju w roku 1864, wobec ruiny Bronowa, rodzina przeniosła się do niewielkiego majątku Gusin. Tam Maria Konopnicka urodziła ośmioro dzieci (dwoje zmarło) oraz przystąpiła do intensywnej pracy twórczej i pogłębiania erudycji.
Podróże, poezja i sprawa polska
Debiutem poetyckim Marii Konopnickiej był wiersz W zimowy poranek (wydany w piśmie Kaliszanin w 1870 roku). Rozpoczęciem właściwej kariery poetyckiej był jednak bardzo udany cykl poetycki W górach, opublikowany w Tygodniku Ilustrowanym w roku 1876. Wobec konfliktu z mężem na tle roli Konopnickiej jako matki i żony, nie zaś pisarki (jak sama pisała, nie mogła znieść ograniczeń, które ten jej narzucał), przeniosła się z dziećmi do stolicy Królestwa Polskiego. Wyjazd do Warszawy zaowocował wierszem Przed odlotem . Mieszkała tam do roku 1890, utrzymując się m.in. z udzielania prywatnych lekcji i korepetycji. Ze względu na swój poliglotyzm zajęła się także tłumaczeniami (władała takimi językami jak francuski, niemiecki i rosyjski, w późniejszych latach nauczyła się także angielskiego, włoskiego i czeskiego). W roku 1878 nagle zmarł jej ojciec.
Kolejne lata swojego życia Maria Konopnicka przeznaczyła na własny rozwój, dzieci wspierając raczej tylko finansowo i korespondencyjnie. Brała udział w dozwolonych i konspiracyjnych akcjach społecznych (opieka nad więźniami politycznymi oraz kryminalnymi, Czytelnie dla Kobiet, Koło Oświaty Ludowej). W 1882 roku wyjeżdżała do Austrii i do Włoch (Wrażenia z podróży 1884). Podczas pobytu w Czechach w roku 1884 poznała Jaroslava Vrhlickiego, z którym chętnie korespondowała. W latach 1884-86 była redaktorką pisma kobiecego „Świt”.
Do roku 1890, wiele czasu spędzała poza ziemiami polskimi. Wyjeżdżała do Niemiec, Szwajcarii, Austrii, Włoch i Francji. Pozostawała jednak w stałym kontakcie z wydawnictwami, prasą i organizacjami społecznymi każdego zaboru, w tym Macierzą Szkolną, zrzeszeniami polonijnymi i komitetami pomocy dla wywłaszczanej ludności polskiej ze Śląska i Wielkopolski. Zmiany społeczne odnotowywała w nowelkach i powieściach pisanych głównie dla dzieci i młodzieży: O Janku Wędrowniczku (1893), O krasnoludkach i sierotce Marysi (1896), Mendel Gdański (1890).
Pisarka-matka Narodu
Współorganizowała protest przeciwko szykanom administracji pruskiej w stosunku do rodzin dzieci szkolnych z Wrześni (1901-1902) oraz niemieckim ustawom wywłaszczeniowym (związane z tym było opublikowanie w roku 1908 na łamach pisma Gwiazdka Cieszyńska z 7 XI Roty, wkrótce przedrukowanej w krakowskim piśmie Przodownica ). Występowała również w obronie uciskanych i siłą przyłączanych do Cerkwi Prawosławnej unitów z terenów Królestwa Polskiego.
źródło: https://poezja.org/wz/Maria_Konopnicka/
